عنوان مقاله:

نویسندگان:

سعیده غفوری، غلام‌عباس قنبریان، احسان غفوری

شناخت و پایش پوشش گیاهی به عنوان یکی از عوامل مهم سلامت حوزه آبخیز و تاثیرگذار در فرایندهای پویای هیدرولوژی و ژئومورفولوژی، از اهمیت بالایی برخوردار است. تثبیت خاک، کاهش سرعت روان آب سطحی و همچنین افزایش نفوذ آب به درون خاک از جمله نتایج وجود پوشش گیاهی مناسب در حوزه‌های آبخیز به شمار می‌روند. از این رو تغییرات مخرب در پوشش گیاهی می‌تواند اثرات منفی بر حوزه آبخیز داشته باشد. در سال‌های اخیر، استفاده از مدل‌های پراکنش گونه‌ای (SDMs) به منظور دستیابی به الگوی پراکنش گونه‌ها جهت مدیریت، حفاظت از گونه‌های نادر و در معرض انقراض، ارزیابی پتانسیل تهاجمی گونه‌های بیگانه، بررسی اثرات تغییر اقلیم و... به شدت افزایش یافته است. مدل‌های پراکنش گونه‌ای ابزارهای فوق العاده‌ای برای شناخت فاکتورهای موثر بر قدرت پراکنش گونه‌های مختلف است. این مدل‌ها به سرعت توسعه یافته‌اند و در حال حاضر الگوریتم‌، پلتفرم و نرم‌افزارهای زیادی در دسترس می‌باشند. در این مقاله به بررسی 41 تحقیق مرتبط با مدل‌های پراکنش گونه‌ای پرداخته شده است. این مقالات در بازه زمانی 2018 تا 2021 منتشر شده‌اند. از مجموع 41 مقاله، 36/85 درصد در مقیاس محلی انجام شده‌است. بررسی اثرات تغییر اقلیم ، توسعه استراتژی‌های حفاظتی و ارزیابی خطرات گونه‌های مهاجم به ترتیب پرکاربردترین اهداف انجام مطالعات در مقالات مورد بررسی می‌باشند. چندین تکنیک در این مقالات استفاده شده‌اند، اما مدل‌سازی با روش آنتروپی حداکثر (MaxEnt) که یک الگوریتم رایج یادگیری ماشینی است پرکاربردترین مدل در این مقالات است (36/85 درصد). رویکردهای متعددی برای مدل‌سازی توزیع گونه‌ها وجود دارد. بنابراین برای رفع مشکل انتخاب بهترین مدل و دستیابی به عملکرد پیش‌بینی بهتر در تعدادی از مقالات مورد بررسی (39/24درصد) از مجموعه‌ای از مدل‌ها (Ensemble SDMs) استفاده شده‌ است. پیش‌بینی عملکرد در کاربرد مدل‌های پراکنش گونه‌ای بسیار حائز اهمیت است و ساختار و منبع داده‌های اعتبارسنجی می‌تواند به شدت بر ارزیابی عملکرد مدل تاثیر بگذارد. AUC (ناحیه زیر منحنی ROC) پرکاربردترین روش ارزیابی عملکرد مدل در مقالات مورد بررسی می‌باشد (80/87درصد). MaxEnt و (biomod2 package) R پرکاربردترین نرم‌افزارها به منظور ساخت مدل می‌باشند. متغیرهای اقلیمی گرفته شده از سایت WorldClim که یک مرجع جهانی داده‌های هوا و اقلیم است، بیشترین کاربرد را در ساخت مدل‌ها دارند. انجام تحقیقات میدانی و استفاده از منابع آنلاین مانند پایگاه داده‌های ملی و سایت اطلاعات تنوع زیستی جهانی (GBIF)، نیز از پرکاربردترین روش‌های جمع‌آوری داده می‌باشند.

مدل‌های پراکنش گونه‌ای، SDMs، حفاظت، سلامت آبخیز، تغییر اقلیم، گونه‌های مهاجم، پایش پوشش گیاهی

برای لینک‌دهی به این مقاله از آدرس زیر استفاده نمایید:

برای ارجاع در منابع از عبارت زیر استفاده کنید:
غفوری، سعیده، قنبریان، غلام‌عباس، غفوری، احسان، 1400، بررسی مدل‌های پراکنش گونه‌ای به عنوان شیوه‌ای برای حفاظت و پایش پوشش گیاهی حوزه‌های آبخیز، شانزدهمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران، https://conf.shirazu.ac.ir/fa/archive_index.php?c=wms16&aid=61610